Ngày đầu Asiad 20: Bùi Ngọc Nhi, nhánh thua và tấm HCĐ kata mà dòng tít không kể

19 giờ 20, tôi ngồi lại sân 19/8 một mình. Không có trận nào ở đây. Đèn pha tắt từ lâu, chỉ còn dãy hành lang sáng vàng. Trong điện thoại, một nữ võ sĩ Việt Nam đứng ở góc sàn tatami, cúi chào, hít vào một hơi, rồi bắt đầu bài kata. Tôi bấm giờ: ba mươi tám giây. Micro không thu được tiếng khán giả nào, chỉ có tiếng bàn chân xoay trên sàn và tiếng vải áo kéo qua không khí.

Điều tôi nhớ không phải điểm số. Là khoảnh khắc cô dừng lại sau động tác cuối, hai tay khép về, lồng ngực vẫn còn phập phồng. Bảng điện tử hiện kết quả. Cô xuống nhánh thua.

Nhịp đập của một ngày đầu tiên

Ngày thi đấu đầu tiên của Asiad 20 tại Aichi-Nagoya, ngày 20 tháng 9, khép lại với 31 bộ huy chương được trao. Đoàn Việt Nam có hai huy chương đồng. Thái Lan dẫn đầu một số nội dung với ba huy chương vàng. Những dòng tít buổi tối đều gộp hai tấm HCĐ của Việt Nam vào một câu, và tôi hiểu vì sao ai cũng muốn làm thế: một dòng ngắn gọn dễ đọc hơn một bảng phân loại dài.

Hai tấm HCĐ ấy không cùng loại. Một tấm đến từ teqball. Một tấm đến từ kata cá nhân nữ của karate, thuộc về Bùi Ngọc Nhi. Nếu chỉ đọc tít, người hâm mộ sẽ nghĩ đoàn Việt Nam có một ngày thành công đồng đều ở hai đấu trường. Thực tế, một bên là môn bóng trên bàn cong, một bên là môn võ có hệ thống chấm điểm kỹ thuật đã tồn tại hàng chục năm. Tôi không hạ thấp tấm huy chương nào. Tôi chỉ nói rằng chúng ta đang đọc sai cùng một dòng chữ.

Danh sách vận động viên Việt Nam dự Asiad 20 trải qua bơi, bắn súng, karate, xe đạp, wushu, bóng chuyền, bóng ném, teqball và MMA. Đây là kiểu liệt kê quen thuộc của một đoàn thể thao đa môn, nơi mỗi liên đoàn gửi đi những gì mình có. Nhưng với người làm nghề như tôi, cách liệt kê ấy cũng là một tín hiệu: những môn võ thuật, vốn được kỳ vọng nhiều ở các kỳ đại hội châu lục, đang nằm lẫn trong một dòng dài và không có lấy một dòng riêng.

Đường đi của một tấm huy chương đồng kata

Bùi Ngọc Nhi vào vòng loại, thua một võ sĩ Nhật Bản, rồi rơi xuống nhánh thua. Ở đó, cô thắng một võ sĩ Hàn Quốc, thắng tiếp một võ sĩ Singapore, và nhận huy chương đồng.

Nhiều người đọc đoạn này như một câu chuyện vượt khó. Tôi đọc nó như một dữ kiện về luật thi đấu. Ở nội dung kata, thể thức loại trực tiếp có nhánh thua và trao hai huy chương đồng cho hai vận động viên thắng ở nhánh này. Thất bại trước võ sĩ Nhật Bản không đẩy Ngọc Nhi ra khỏi cuộc chơi; cô được đánh lại theo cấu trúc giải, không phải nhờ một phép màu tinh thần. Nói đúng bản chất giúp chúng ta đánh giá đúng giá trị tấm huy chương hơn là thổi nó lên.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu ở các kỳ đại hội, tôi thấy đường đi ấy cho một tín hiệu khá rõ về mặt chuyên môn. Kata Nhật Bản là chuẩn mực của bộ môn này trên toàn cầu. Hàn Quốc và Singapore thuộc nhóm thứ cấp. Một vận động viên thắng được đại diện nhóm thứ cấp nhưng thua đại diện nhóm dẫn đầu đang nằm dưới tầng cao nhất của châu lục, và chạm được mép trên của tầng thứ hai. Đó là vị trí đáng để đầu tư, không phải vị trí để ăn mừng xong rồi quên.

Cần nói rõ thêm một điều mà báo chí thường bỏ qua. Kata là nội dung biểu diễn có chấm điểm, không phải đối kháng. Ở đó không có đòn hiểm, không có knock-out, không có hiệp phụ. Ban giám khảo chấm độ khó của bài quyền và chất lượng thực hiện. So sánh nó với một tấm huy chương kumite là sai bản chất. Kumite mới là đối kháng thật, nơi tính điểm theo đòn trúng và thế đánh sạch.

Nội dung kumite nam 60kg của Việt Nam có Chu Văn Đức tham dự. Wushu taolu ghi nhận Nguyễn Văn Sỹ vào chung kết bài changquan. Hai hạng cân sanda bước vào vòng loại. Cả bốn dữ kiện này đều dừng ở mức tên người và tên nội dung. Không có kết quả, không có điểm, không có tỉ số hiệp. Một người làm nghề với cuốn sổ kẻ ô li trong túi áo như tôi nhìn vào đó là thấy trống.

Cái mà bảng kết quả không nói

Đây là chỗ tôi phải chậm lại.

Nhật ký thi đấu hằng ngày là thể loại dễ viết nhất và cũng dễ sai nhất. Nó đi theo kết quả, không đi theo con người. Một ngày có 31 bộ huy chương ở hàng chục môn, và người viết chỉ kịp ghi tên người thắng. Tôi từng làm đúng như vậy trong nhiều năm, cho đến khi nhận ra mình đã ghi tên người ta mà không biết họ thở thế nào.

Với ngày đầu tiên này, tôi buộc phải nêu một lưu ý nghề nghiệp. Bản nhật ký mà tôi đối chiếu không dẫn nguồn cho gần như toàn bộ dữ kiện huy chương. Việc xếp teqball và MMA vào chương trình thi đấu và trao huy chương của đại hội cần được kiểm chứng lại bằng danh mục chính thức của Hội đồng Olympic châu Á. Hai môn này nằm cùng một dòng với bơi và bắn súng khiến tôi tự hỏi người viết đã lấy chúng từ đâu. Tôi viết chậm vì muốn nhớ thật lâu, như người giữ nhịp cho cả sân cỏ. Chậm ở đây có nghĩa là tôi chưa gọi tên một tấm huy chương là chắc chắn khi chưa nhìn thấy bảng kết quả gốc.

Cũng cần tách một hiểu lầm nữa. Người hâm mộ thường đọc "Việt Nam có hai HCĐ" như dấu hiệu rằng nền võ thuật Việt Nam đang tiến bộ đều. Không có dữ kiện nào trong ngày thi đấu đầu tiên chống đỡ cho kết luận ấy. Một tấm HCĐ kata đi qua nhánh thua không nói gì về sức mạnh đối kháng của đoàn. Bốn cái tên ở kumite, changquan và sanda chưa có kết quả thì cũng chưa nói được gì. Muốn biết võ thuật Việt Nam đang ở đâu, chúng ta phải chờ bảng điểm, chứ không phải chờ dòng tít.

Và tôi vẫn giữ một niềm tin cũ. Ngôi sao thầm lặng của Nha Trang không bao giờ tắt. Những người như Ngọc Nhi, như Chu Văn Đức, như Nguyễn Văn Sỹ không xuất hiện trên trang nhất mỗi ngày. Họ tập ở những nhà thi đấu không có khán giả, ăn cơm hộp, và chỉ được nhắc tên khi đã có huy chương trong tay. Khi tấm huy chương ấy đến từ nhánh thua, tôi càng muốn ghi lại phần đằng sau nó: bài quyền, nhịp thở, và khoảng lặng trước khi bước vào sàn.

Người ta nhớ bàn thắng, tôi nhớ tiếng thở dài sau khung thành. Ở kata, khung thành là khoảnh khắc vận động viên đứng yên chờ điểm. Mùa giải nào cũng có nhịp đập riêng, chỉ cần chịu khó lắng nghe.

Điều tôi sẽ theo dõi tiếp

Ba tín hiệu. Kết quả chung kết changquan của Nguyễn Văn Sỹ, nơi một vị trí trong top bốn sẽ nói nhiều hơn mọi lời khen. Kết quả hai hạng cân sanda, phần đối kháng thật sự của wushu, đang bị bỏ trống trong bản tin ngày đầu. Và kết quả kumite nam 60kg của Chu Văn Đức. Ba tín hiệu ấy sẽ cho biết ngày đầu tiên của đoàn Việt Nam là một khởi đầu hay chỉ là một dòng trong nhật ký.

Còn Bùi Ngọc Nhi, tôi sẽ nhớ cô ấy bằng một câu hỏi chưa có lời đáp: khi nào cô thắng được một võ sĩ kata Nhật Bản? Ngày đó đến, tầng thứ hai sẽ không còn là trần nhà nữa.